Огнот под пустинскиот песок: Зошто Јемен останува заложник на војната без победник?

Додека светот ги следи глобалните кризи од Украина до Блискиот Исток, од длабочините на Црвеното Море повторно одекнуваат истите, веќе добро познати пораки. Лидерот на Хутите, Абдул-Малик ал-Хути, упати нов публицитетен повик за целосен прекин на, како што ја нарекува, „саудиската агресија“ врз Јемен. На прв поглед, ова изгледа како уште еден рутински политички говор, но зад него се крие сложена геополитичка игра на исцрпување, каде Хутите истовремено нудат мир и држат прст на оборачот.

Анатомија на еден децениски конфликт

За да се разбере суштината на овој повик, мора да се вратиме на корените на кризата:

• Почетокот на војната (2014-2015): Шиитското движење Хути (поддржано од Иран) го презеде главниот град Сана и сруши меѓународно признатата влада. Ријад ова го протолкува како директна закана за сопствените граници и зајакнување на иранското влијание во неговото „дворче“.

• Воена интервенција: Саудиска Арабија, предводејќи коалиција од арапски земји, започна масовна воена кампања со цел да ги врати Хутите назад и да ја врати владата.

• Хуманитарна катастрофа: Наместо брза победа, војната го турна Јемен во една од најтешките хуманитарни кризи во модерната историја, со стотици илјади жртви, глад и уништена инфраструктура.

Зад кулисите: Што всушност бараат Хутите?

Повикот за прекин на „агресијата“ од страна на лидерот на Хутите не е само дипломатска фраза, туку список на конкретни ултиматуми:

1. Целосно укинување на блокадата: Барање за деблокирање на клучните пристаништа (како Ходеида) и аеродромот во Сана за слободен проток на стока и луѓе.

2. Исплата на плати: Бараат Саудиска Арабија да ги покрие заостанатите плати за сите јавни службеници во областите под нивна контрола, користејќи ги јеменските приходи од нафта и гас.

3. Целосно повлекување: Заминување на сите странски трупи од јеменската територија.

Новиот фактор: Црвеното Море и регионалниот прелив

Овој повик доаѓа во момент кога позицијата на Хутите е значително променета. Преку нападите врз трговските бродови во Црвеното Море (како реакција на конфликтот во Газа), Хутите покажаа дека веќе не се само локален играч, туку фактори кои можат да го нарушат глобалниот синџир на снабдување.

За Саудиска Арабија, од друга страна, ова е деликатен момент. Престолонаследникот Мухамед бин Салман е фокусиран врз својот мега-проект „Визија 2030“ и економскиот развој на земјата. На Ријад му е потребен мир на јужната граница за да привлече странски инвестиции, поради што веќе подолго време се водат директни, но тешки преговори со Хутите со посредство на Оман.

Кулуминација: Мир или затишје пред бура?

Повикот на лидерот на Хутите носи двојна порака: тој е понуда за дипломатско излегување од војната, но и предупредување дека секое одложување ќе значи враќање на ракетните напади врз саудиските нафтени капацитети.

За обичниот народ во Јемен, деценијата помината во разурнување донесе лекција дека декларативните повици за мир ретко носат брзо олеснување. Прашањето не е само дали Саудиска Арабија ќе го прифати овој повик, туку дали Јемен може да изгради одржлива иднина додека е распнат меѓу регионалните интереси на Ријад и Техеран.