БРИСЕЛ / СКОПЈЕ — Европската Унија донесе историска и долгоочекувана регулатива со која целосно се забранува употребата на Бисфенол А (BPA) и други штетни бисфеноли во сите материјали што доаѓаат во контакт со храна и пијалаци. Оваа одлука, која ги опфаќа конзервите, пластичните шишиња, кутиите за складирање храна и кујнските садови, претставува еден од најголемите чекори за заштита на јавното здравје на европскиот континент во последните децении.
Забраната стапува на сила по конечната согласност од сите земји-членки и Европскиот парламент, а индустријата ќе има строго дефиниран преоден период за замена на амбалажите со безбедни алтернативи.
Зошто Бисфенол А е толку опасен за здравјето?
Бисфенол А е индустриска хемикалија која со децении се користи за производство на поликарбонатна пластика и епоксидни смоли со кои се обложува внатрешноста на металните конзерви за храна. Сепак, научните студии на Европската агенција за безбедност на храната (EFSA) и Европската агенција за хемикалии (ECHA) алармираа за сериозните ризици од оваа материја.
„Научните докази се недвосмислени: Бисфенол А делува како ендокрин нарушувач што може да продре од амбалажата директно во храната. Дури и во екстремно мали количини, BPA може да предизвика хормонални нарушувања, оштетување на имунолошкиот систем, репродуктивни проблеми и зголемен ризик од развој на одредени видови канцерогени заболувања“, потенцираат од Европската комисија.
Со новата регулатива, забраната нема да се однесува само на BPA, туку и на други супститути од истата хемиска група (како Бисфенол S и F), со цел да се спречи производителите едноставно да заменат една токсична хемикалија со друга слично штетна материја.
Што значи оваа одлука за Македонија и домашниот пазар?
Со оглед на тоа што Македонија е тесно поврзана со европскиот пазар преку увозот и извозот на прехранбени производи, оваа одлука ќе има директно влијание и врз македонската прехранбена индустрија и домашните потрошувачи.
-
Прилагодување на домашните компании: Македонските производители кои извезуваат во земјите од ЕУ ќе мораат веднаш да ги променат пакувањата за да ги исполнат новите европски стандарди.
-
Поглеми гаранции за потрошувачите: Со усогласување на македонските со европските акти, увозните производи на рафтовите во домашните маркети ќе бидат целосно безбедни и ослободени од опасните ендокрини нарушувачи.
-
Засилен инспекциски надзор: Агенцијата за храна и ветеринарство (АХВ) ќе мора да ги засили контролите врз амбалажата што се става во промет на домашниот пазар.
Анализа за napred.mk: Победа за јавното здравје над индустриските профити
Тимот на napred.mk оценува дека оваа историска забрана на ЕУ претставува клучна пресвртница во заштитата на потрошувачите:
-
Прекин на хемискиот ризик: Забраната конечно става крај на децениското изложување на граѓаните на супстанции што трајно го нарушуваат човечкиот имунитет.
-
Индустриска трансформација: Притисокот врз индустријата ќе го забрза развојот на нови, еколошки и биоразградливи материјали за пакување храна.
-
Здравствена превенција: Намалувањето на употребата на ендокрини нарушувачи на долг рок значителни ќе ги намали трошоците за здравствена заштита поврзани со хронични и канцерогени заболувања.
Извори:
-
European Commission – Public Health and Food Safety Directorate / Official Regulation on Bisphenol A (BPA) Prohibition (2026)
-
European Food Safety Authority (EFSA) – Scientific Opinion on the Risks to Public Health from Bisphenol A
-
European Chemicals Agency (ECHA) – Restrictions on Bisphenols in Food Contact Materials
-
Ексклузивна анализа за napred.mk
