Гренланд, најголемиот остров во светот кој ужива висок степен на автономија во рамките на Кралството Данска, одново се наоѓа во центарот на глобалниот геополитички судир меѓу најмоќните светски сили. Најавите и повторените апетити на поранешниот и актуелен американски претседател Доналд Трамп за преземање или заземање контрола врз овој стратешки важен арктички регион предизвикаа остри реакции во Копенхаген и Нук.
И покрај тоа што властите на Данска и Гренланд повеќепати децидно изјавија дека „островот не е на продажба“, Трамп ги оправдува своите претензии со безбедносни аргументи од највисок ранг. Според неговите тврдења, доколку Соединетите Американски Држави не го зацврстат своето присуство и контрола над Гренланд, главно геополитички противници како Кина и Русија би можеле да ја искористат можноста и да воспостават сопствено доминантно влијание на Арктикот.
Зашто Гренланд е толку критичен за Вашингтон?
Арктичкиот регион станува сѐ попривлечен поради топографските промени и топењето на мразот, што отвора нови пловни трговски патишта и овозможува пристап до огромни, недопрени природни ресурси. Гренланд располага со најбогати резерви на таканаречените „ретки земјени метали“ — критични минерали неопходни за производство на микрочипови, паметни телефони, електрични возила и современи воени системи.
Освен рудното богатство, островот има непроценлива воено-стратешка положба. Таму веќе со децении функционира американската вселенска и заштитна воена база „Туле“ (сега позната како Питуфик), која служи како клучна карика во американскиот систем за рана детекција на балистички ракети.
Остри одговори од Копенхаген и Нук
Официјалните власти на Гренланд порачаа дека островот е отворен за бизнис, за инвестиции и за партнерство со САД, но не и за купопродажба или губење на суверенитетот. Данските дипломати исто така предупредија дека ваквите изјави од Вашингтон ја нарушуваат стабилноста на НАТО алијансата и го оспоруваат територијалниот интегритет на земја членка.
Сепак, тензиите околу Арктикот незапирливо растат, а прашањето за иднината и безбедноста на Гренланд станува една од најжешките теми во глобалната дипломатија.
Извори:
-
BBC News: Greenland: ‘Not for sale’ as Donald Trump renews strategic focus on Arctic
-
Reuters: U.S. strategic interests in Greenland amid Arctic competition with Russia and China
-
The Guardian: Denmark and Greenland stand firm on sovereignty amid Washington claims
-
Politico Europe: The Arctic Gold Rush: Why Greenland is back at the center of US geopolitics
