Правната парадоксија и институционалните дилеми околу случајот „Мазут“ го отворија клучното прашање во јавноста: ако државната компанија за чии потреби се набавувал енергенсот тврди дека не е оштетена, врз основа на што се гради или се преиспитува одговорноста за финансиска штета?
Истрагата за набавката на мазут за потребите на ТЕЦ „Неготино“, вредна околу 167 милиони евра и спроведувана во периодот на светската енергетска криза (2021-2022 година), требаше да одговори на сомнежите за евентуални злоупотреби при снабдувањето на производствените капацитети. Но, клучниот детал што го промени текот на предметот е изјаснувањето на АД ЕСМ (под чија надлежност е ТЕЦ „Неготино“) дека компанијата нема претрпено материјална или финансиска штета од овие набавки.
Анализа на клучните дилеми во случајот
1. Финансискиот биланс на ТЕЦ „Неготино“
- За време на енергетската криза, ТЕЦ „Неготино“ работеше со полн капацитет за да го компензира недостигот од електрична енергија.
- Според финансиските извештаи од тој период, термоелектраната остваруваше позитивни резултати од производствениот процес, со што дополнително се компликува тезата за постоење директна штета врз буџетот на компанијата.
2. Разграничување меѓу штета и процедурална неправилност
- Во кривичното право, за да постои дело од типот на „злоупотреба на службена положба“ кое резултира со материјална штета, потребно е јасно утврдива каузална врска меѓу дејствието и штетата.
- Доколку штетата отсуствува, правната квалификација се сведува исклучиво на тоа дали имало прекршување на процедурите за јавни набавки, што само по себе не значи автоматски материјално оштетување на државниот буџет.
3. Институционалниот одговор и одлуките на ОЈО
- Основното јавно обвинителство (ОЈО) по спроведените вештачења и анализи констатираше отсуство на докази кои укажуваат на нанесена финансиска штета или перење пари на штета на АД ЕСМ.
- Ова доведе до запирање на истражните постапки, што предизвика реакција во јавноста и дебати меѓу правните експерти околу границата меѓу политичката и кривично-правната одговорност.
Што значи ова за јавниот интерес?
Ако АД ЕСМ како краен корисник и нарачател декларира дека нема оштетување, прашањето за „оштетена страна“ го менува фокусот. Во вакви случаи, доколку се утврди дека цените биле во рамки на пазарните услови во екот на глобалната криза со енергенси, хипотетичката штета останува без правна подлога, а случајот останува лекција за тоа колку е важна транспарентноста и прецизната методологија уште при самата набавка на енергенси во вонредни услови.
Извори:
- [Рацин.мк – „Ако немало штета, кој е оштетен во случајот ‘Мазут’?“](https://racin.mk/ekonomija/ako-nemalo-shteta-koj-e-oshteten-vo-sluchajot-mazut-prashane-koe-ostanuva-po-zapiraneto-na-istragata/)
- [CivilMedia – „Случајот ‘Мазут’: Како истрагата за 167 милиони евра се претвори во институционален судир“](https://civilmedia.mk/sluchajot-mazut-kako-istragata-za-167-milioni-evra-se-pretvori-vo-institutsionalen-sudir/)
- [Плусинфо – Реакции за прекинатата истрага за мазутот во ТЕЦ „Неготино“](https://plusinfo.mk/tag/prekinata-istraga-za-mazutot-vo-tec-negotino/)
- [Утрински Весник – Анализа за случајот „Мазут“ и одлуките на обвинителството](https://utrinskivesnik.mk/nema-shteta-nema-utvrdeno-zagaduva-e-ima-milionski-profit-shto-ostana-od-mazut/)
