ЕРУСАЛИМ / ТЕЛ АВИВ / СКОПЈЕ — Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху упати официјално барање до главниот државен обвинител, раководството на Израелските одбранбени сили (ИДФ) и безбедносната служба Шин Бет за спроведување итна кривична истрага за сите војници кои анонимно сведочеа во наградуваниот документарен филм „НАЗА“ (NAZA). Повод за оваа застрашувачка иницијатива е објавувањето на шокантните сведоштва на 24 израелски војници и офицери, кои детално го опишаа користењето на вештачката интелигенција за масовно таргетирање и цивилните жртви за време на воените операции во Појасот Газа.
Во официјалното писмо, Нетанјаху изјави дека документарецот претставува „лажен, срамна клевета и сериозно нарушување на државната безбедност“ што нанесува огромна штета врз меѓународниот углед на Израел и војската.
Филм што го вознемири Ерусалим: Сведоштва за вештачка интелигенција и цивилни жртви
Документарниот филм „НАЗА“, снимен во продукција на британски „Гардијан“ и независни режисери, неодамна освои престижни награди на Филмскиот фестивал во Венеција и предизвика бурни реакции ширум светот. Во филмот, израелски регрути и офицери, со скриени лица и изменети гласови, објаснуваат како функционираат алгоритмите за вештачка интелигенција што се користат за автоматско генерирање цели и одобрување воздушни напади.
Дел од војниците откриваат дека системите одобрувале напади врз цивилни објекти и хуманитарни пунктови дури и кога проценките за секундарни цивилни жртви биле екстремно високи.
„Филмот креира невистинита и пристрасна приказна што го дефамира Израел и Армијата на глобално ниво. Наредив итна идентификација и кривично гонење на лицата кои оддале воени тајни и ширеле клевети за воените дејствија“, истакна израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху.
И покрај тоа што војниците сведочеа анонимно за да се заштитат од одмазда, израелските безбедносни агенции веќе отворија интерни проверки за нивно деанонимизирање.
Напади врз слободата на говорот и свиркачите
Одлуката на Нетанјаху да гони воени свиркачи предизвика остри критики од меѓународните организации за човекови права и новинарски здруженија. Режисерите на филмот истакнаа дека сите сведоштва беа детално проверени и потврдени со повеќе од 100 независни извори пред објавувањето.
Сепак, израелската Влада најавува засилување на цензурата и законски измени со кои ќе се овозможи одземање на државјанствата или долгогодишни затворски казни за граѓаните кои ја критикуваат армијата пред меѓународната јавност.
Анализа за napred.mk: Што стои зад барањето за прогон на војниците?
Тимот на napred.mk оценува дека овој чекор на израелскиот премиер отвора неколку клучни димензии:
-
Страв од меѓународни правни последици: Сведоштвата на војниците од филмот „НАЗА“ содржат директни факти кои можат да се искористат како докази во постапките пред Меѓународниот кривичен суд (ИЦЦ) во Хаг.
-
Замолчување на внатрешниот отпор: Со заканата за кривичен прогон и истрага од Шин Бет, Владата испраќа јасна порака до сите активни и резервни војници дека секое оддавање информации ќе биде најстрого санкционирано.
-
Психолошка и медиумска контрола: Прогонот на автори и сведоци е обид да се заштити домашниот наратив за војната и да се спречи натамошното опаѓање на поддршката за воената кампања.
Извори:
-
The Times of Israel – Netanyahu demands criminal probe of soldiers who testified in ‘NAZA’ film on Gaza killings (October 11–12, 2026)
-
The Jerusalem Post – Netanyahu demands prosecution of ‘NAZA’ film participants over security offenses (October 12, 2026)
-
Associated Press (AP) / The Guardian – Israeli documentary ‘NAZA’ and Military Response Analysis (October 2026)
-
Ексклузивна геополитичка анализа за napred.mk
