Додека светската јавност е фокусирана на цените на суровата нафта, вистинската закана за глобалната економија се крие чекор понаму во синџирот — во недостигот на дизел гориво. Анализите на водечките светски енергетски институции, трговци и финансиски аналитичари укажуваат дека кризата со дестилати нема лесно да замине и дека суфицит или стабилизација не се очекуваат пред 2027 година.
Зошто сурова нафта има, а дизел нема?
Клучот за сегашниот проблем не е во откопувањето и црпењето на сурова нафта, туку во капацитетот за преработување (рафинирање).
-
Геополитички конфликти и уништени рафинерии: Судирите и нападите врз рафинерии и енергетска инфраструктура во Русија и на Блискиот Исток изфрлија од строј значаен дел од светскиот преработувачки капацитет.
-
Блокади на клучните морски патишта: Тензиите и ограничувањата во Ормускиот Проток и Црвеното Море го отежнуваат транзитот на танкерите.
-
Затворање на постари рафинерии на Западот: Во изминатите неколку години, повеќе рафинерии во САД и во Европа беа затворени поради строгите еколошки регулативи или високите трошоци, што создаде дополнителен дефицит кога побарувачката скокна.
Резоарите се празнат, а складиштата остануваат празни
Ситуацијата се гледа преку историски ниските нивоа на залихи во глобалните трговски центри:
-
САД: Залихите на дестилати паднаа на најниско ниво за овој период од годината уште од 1982 година, симнувајќи се под прагот од 100 милиони барели.
-
Европа: Во клучното пристанишно и складишно подрачје Амстердам-Ротердам-Антверпен (АРА), залихите се за околу 16% под нивниот петгодишен просек.
-
Азија: Во Сингапур, дестилатите исто така бележат значителен пад под просекот од претходните години.
Индикативен симптом за длабочината на кризата е фактот што комерцијалните складишта за нафтени деривати во Северна Америка стојат слободни за изнајмување. Трговците не ги обновуваат договорите за закуп, едноставно затоа што немаат дизел за да го сместат во резервоарите.
Економски домино-ефект: Од земјоделство до греење
Дизелот не е само гориво за патнички автомобили; тој е крвотокот на индустриското производство, логистиката и снабдувањето со храна:
-
Транспорт и логистика: Секое камионско превозување на роба станува поскапо, што директно го поттикнува растот на инфлацијата.
-
Земјоделство: За време на жетвените сезони, земјоделските машини бараат огромни количини дизел, што ги зголемува трошоците за производство на храна.
-
Загревање во зима: Во многу делови од Европа и Северна Америка, дестилатите (мазут/масло за домаќинство) се користат за греење на домаќинствата, што најавува значително повисоки сметки во зимскиот период.
Очекувања до 2027 година
Според процените на Американската управа за енергетски информации (EIA) и водечките глобални инвестициски аналитичари, пазарот на дизел ќе остане исклучително тесен во текот на целата 2026 година и во поголемиот дел од 2027 година.
Притисокот може делумно да се ублажи доколку рафинериите во Кина го зголемат извозот или доколку евентуално се нормализира транзитот на Блискиот Исток. Сепак, секој нов непредвиден дефект во големите рафинерии или дополнителна ескалација на геополитичките кризи лесно може да предизвика нови шоковни бранови и скок на цените.
Извори:
-
Reuters / Euronext: Analysis-Global diesel shortage likely to last into 2027 as storage tanks drain
-
Quartz (QZ): Global diesel shortage from Iran, Ukraine wars to last into 2027
-
U.S. Energy Information Administration (EIA): Short-Term Energy Outlook (STEO) & Distillate Stocks Data
-
AgroLatam: Will $6 Diesel Push U.S. Farm Costs Even Higher in 2027?
-
Energy News Beat: Diesel and Refining Capacity Set to be the Inflationary Impact
