Податочните центри гладни за енергија се шират во Европа. Расте и отпорот.
Активистите се борат против огромниот податочен центар на Google во австриските рурални предели.
31 август 2026 | Од Зиа Вајс (Zia Weise) КРОНСТОРФ, Австрија
Едно мирно село сместено во подножјето на Алпите наскоро би можело да троши повеќе електрична енергија од сите домаќинства во Виена заедно.
За тоа е заслужен Google.
Американскиот технолошки гигант го гради првиот хиперскаларен податочен центар во Австрија на периферијата на малото место Кронсторф, на два часа возење од главниот град. Локацијата на крајот би можела да апсорбира дури 7 проценти од вкупната тековна побарувачка на струја во земјата.
Растечкиот отпор, сепак, би можел да им ги расипе плановите на компанијата. Група локални активисти — загрижени поради ненаситниот апетит на центарот за енергија и скептични за преземањето на ресурсите од страна на американски технолошки гигант — се бори за да го спречи неговото проширување.
„Навистина сакаме да им го загорчиме животот“, изјави Харалд Милнер, ИТ специјалист од блискиот Линц, кој е еден од основачите на локалниот сојуз на научници, уметници и активисти кои се борат против овој податочен центар. „Мора да сфатат дека луѓето не се среќни поради ова.“
Нивните протести и петиции против плановите на Google ги пресликуваат трендовите од другата страна на Атлантикот, каде што Демократите го користат се поизразениот револт против податочните центри во пресрет на тамушните меѓуизбори. Во меѓувреме, претседателот Доналд Трамп застана на страната на Big Tech, објавувајќи на социјалните мрежи дека заедниците што се противат на податочните центри на крајот „ќе останат заостанати и сиромашни“.
Во Европа, активистите ги таргетираат проектите во Франција, а локалното население протестира и против плановите во Италија. Во Ирска, каде што податочните центри веќе црпат една петтина од целата електрична енергија, противниците се обидоа — и не успеаја — да ја блокираат градбата по судски пат.
Но, досега европската загриженост околу податочните центри се судри со владите кои се исплашени дека континентот заостанува зад САД и Кина во трката за вештачка интелигенција.
„Не можеме да се залагаме за поголем европски суверенитет во областа на вештачката интелигенција, а во исто време да поставуваме сè понови пречки што ја кочат токму инфраструктурата врз која таа се заснова“, изјави Елизабет Зехетнер, државен секретар за енергетика на Австрија, во врска со барањата за поголема регулација на масивните податочни центри како оној во Кронсторф.
Европската Унија планира да ја утрои капацитетот на своите податочни центри до 2035 година. Брисел и националните влади ветија дека ќе ги урнат регулаторните бариери за бумот на вештачката интелигенција, дури и додека инсистираат дека тоа може да биде одржливо.
Австриските активисти се скептични. „Хиперскаларен податочен центар по својата природа не е одржлив. Тој е едноставно преголем“, рече Кристина Грубер, еколог за слатководни екосистеми која се бори против центарот во Кронсторф.
„Има многу фактори — пренамена на обработливото земјиште, оваа екстремна жед за енергија, потрошувачката на вода“, додаде таа. „А уште поголемото прашање што виси над сето ова е едноставно: ‘За што? Дали вреди?’“
За жабите и рибите
Кога Милнер и Грубер застануваат пред огромното градилиште на еден врел августовски ден, непрекината колона камиони излегува од главната капија, носејќи шут ископано од десетина багери.
Градежни кранови се издигнуваат над полузавршената сала за сервери. Купишта метални панели, арматура и бетонски цевки се печат на сонцето. Понатаму по патот, каде што реката Енс брза кон Дунав, пумпните станици се подготвени да извлекуваат вода за ладење на новиот податочен центар.
Името на Google го нема никаде.Единствениот знак дека американскиот гигант е одговорен за прашината што се дига кон блискиот автопат е малото известување за забранет пристап на оградата, врамено во препознатливите бои на компанијата.
Сепак, Google е сеприсутен. Кога започна градбата во април, регионалните политичари славеа со традиционален колач (gugelhupf), кој за оваа пригода го преименуваа во „Googlhupf“. Локалците ја нарекуваат шумата спроти градилиштето — која компанијата помогна да се засади — „Гугл шума“; а малата бара кај влезот, претворена во прекумерен вир со неколку вилински коњчиња и осамена жаба, ја нарекоа „Гугл биотоп“.
Од Google инсистираат дека преземаат чекори за да го компензираат влијанието врз животната средина. Компанијата ќе го покрие покривот на објектот со соларни панели и ќе основа фонд за подобрување на локалниот речен екосистем, изјави Михил Салаетс, раководител за комуникации на Google за техничка инфраструктура во Европа.
„Зелено перење на мозокот (Greenwashing)“, вели активистот Милнер.
Тие се загрижени за реката Енс, која истовремено ќе обезбедува ладење за податочниот центар и ќе ја прима загреаната отпадна вода. „Секое испуштање топла вода го менува живеалиштето и предизвикува дополнителен стрес за суштествата што живеат таму“, вели Грубер.
Google инсистира дека нема причина за грижа. „Независните експертски извештаи од процесот на издавање дозволи исто така покажуваат дека влијанието на податочниот центар врз температурата на реката Енс е занемарливо“, рече Салаетс.
Она што ги разнебитува активистите е тоа што, и покрај потенцијалните ефекти, на податочниот центар не му беше потребна сеопфатна проценка за влијанието врз животната средина според моменталните австриски закони. „Ни треба промена на законот“, рече Грубер. Изградбата на ветерна турбина бара таква проценка на влијанието врз животната средина, додека податочните центри се изземени, посочи таа.
Политичарите од левицата го искористија овој случај за да побараат измени во законите. Социјалдемократите од центарот на левицата, кои се дел од владејачката коалиција во Австрија, сега бараат податочните центри да подлежат на проценки за влијанието врз животната средина. Тие се поддржани од опозициските Зелени, но Народната партија од десниот центар, која управува со министерството за енергетика, ги одбива барањата за дополнителна регулација.
Google „ги помина сите барани процеси“, рече Салаетс, додавајќи дека компанијата ќе „делува како добар и транспарентен сосед“.
Гладни за моќ
Сепак, главната грижа на активистите е енергијата.
Првата фаза од проектот предвидува побарувачка на енергија од 150 мегавати на час, со можност за зголемување до 500MW доколку Google одлучи да го прошири објектот. Бидејќи податочните центри работат нон-стоп, се очекува локацијата да влече 1,31 терават-часови во текот на првата фаза, според податоците на Австриската струјна мрежа и операторот на Горна Австрија.
Тоа ќе се зголеми на 4,4TWh доколку се остварат плановите за проширување. За споредба, сите домаќинства во Виена, град од 2 милиони жители, трошат околу 3,4TWh.
За разлика од САД, каде што многу компании изградија сопствени генератори на фосилни горива на самото место, објектот во Кронсторф се поврзува директно на националната мрежа. Австрија функционира со речиси 90 проценти обновлива енергија — што е клучна причина зошто Google ја избра оваа локација, бидејќи целта на компанијата е до 2030 година да ги користи своите податочни центри исклучиво на чиста електрична енергија.
Но, активистите се загрижени дека производството на обновлива енергија во Австрија нема да може да го следи ова темпо. Земјата зависи од хидроелектраните, кои се исклучително ранливи на суша. За време на ова суво лето, производството од хидроцентралите опадна за една третина.
Со оглед на климатските промени, „тоа нема да се подобри“, рече Милнер. „Гледаме паралелен тренд каде трошиме повеќе електрична енергија, а произведуваме помалку.“
Локалното население е загрижено и дека податочниот центар ќе ги зголеми цените на струјата, како што веќе се случи во Ирска и САД, посочува Грубер.
Повисоките цени се реален ризик доколку Австрија не ги компензира енергетските потреби на овој центар со дополнителни извори на обновлива енергија, изјави Кристоф Долна-Грубер, експерт во Австриската енергетска агенција, која ги советува владата и енергетските компании.
„Кога побарувачката расте, а понудата не може да ја следи, цената на електричната енергија природно се зголемува“, рече тој, предупредувајќи дека тесната интеграција на Австрија во поширокиот европски енергетски пазар отежнува точно да се предвиди колку ќе пораснат трошоците.
И покрај тоа што се поврзува на чистата мрежа на Австрија, центарот во Кронсторф нема да биде целосно без јаглероден отисок: Плановите на Google предвидуваат инсталација на масивни дизел-генератори за одржување на центарот во случај на прекин на струјата. Иако прекините се ретки во Австрија, ваквите генератори мора редовно да се вклучуваат за тесни проверки и тестирања, истакнува Долна-Грубер.
Идеално, владата треба да побара од операторите на податочни центри да придонесат во изградбата на нови капацитети за чиста енергија, додаде тој.
Министерството за енергетика и економија на Австрија во изјава за POLITICO соопшти дека струјната мрежа може да се справи со новиот центар. „Во принцип“, се додава во соопштението, „проширувањето на податочните центри мора да оди рака под рака со проширувањето на генераторите на обновлива енергија, мрежи со висок капацитет, складирање и флексибилност.“
Европа на прво место
Постои уште една причина зошто австриските активисти се против центарот во Кронсторф: Google е американска компанија.
Ако пребарувате на Google каде да изградите податочен центар во Австрија, вели Милнер, периферијата на Кронсторф би била меѓу првите резултати: рамница идеална за градење, речна вода за ладење и огромна разводна енергетска станица веднаш зад аголот.
Тогаш зошто, се прашува тој, тоа место барем не ѝ беше препуштено на некоја европска компанија? „Американците ги земаат најдобрите локации, а ние после мора да градиме далеководи до помалку поволни места. Им го препуштивме тоа на нив“, вели Милнер.
Google тврди дека нивниот проект ќе отвори околу 100 работни места. Но, активистите инсистираат дека податочниот центар ќе го испраќа профитот назад во САД и нема вистински да ѝ користи на локалната економија.
„Тие ја користат нашата енергија. Но, каде одат приходите — едноставно не знаеме“, рече Милнер.
Австриското министерство за економија инсистираше дека компаниите како Google „можат да дадат значаен придонес за регионот преку инвестиции, договори за локалните бизниси и високоперформансна облачна (cloud) и AI инфраструктура.“
Иако прашањата за енергијата и животната средина мора „внимателно да се разгледаат“, додава министерството, „паушалното одбивање на ваквите проекти не е оправдано.“
Со оглед на тоа што изградбата во Кронсторф е во полн тек, Грубер верува дека е нереално целосно да се запре проектот. Таа и Милнер сега ја таргетираат втората фаза од проширувањето — фазата која тројно би ја зголемила потрошувачката на енергија.
Таа се надева дека нивниот протест ќе послужи како предупредување за другите американски технолошки гиганти. Активистите веќе се подготвуваат да се борат и против нови проекти во источниот дел од земјата.
„Една работа што веќе ја постигнавме“, вели таа, „е тоа што нема да им биде толку лесно на оние што доаѓаат следни.“
Извор:
https://www.politico.eu/article/power-hungry-data-centers-are-expanding-in-europe-so-is-the-resistance/?fbclid=IwdGRjcAUDxXxjbGNrBQPFYHBkb2YFZXh0bgNhZW0CMTEAc3J0YwZhcHBfaWQMMzUwNjg1NTMxNzI4AAEe1p7aDYiYa3s8LMAPXZH7I3F9EZuD1D7T1EsQl1u3HZMCsDGmN3CISCR5kXk_aem_bhhL5ylaKJZY_t6gGP9CrA
